امیدواریم فرهنگ آیین ورزش باستانی که مرتبط با موسیقی فاخر ایرانی است رشد و توسعه بیشتری پیدا کند

به گزارش روابط عمومی حوزه هنری استان اصفهان، به نقل از استاد حسن منصوری مدیر خانه موسیقی حوزه هنری آیین ورزش باستانی و موسیقی زورخانه به مانند دیگر عناصر فرهنگی- که برخاسته از فرهنگ غنی ایرانی است- ریشه ای عمیق در تحولات تاریخی و اجتماعی دارد. از دورترین روزگاران در ایران ندای یاری کردن اهورمزدا در پیکار و تقابل با اهریمن یک دعوت برای همگان بوده تا به این ندا پاسخ دهند تا با تمام قوا با مظاهر اهریمن یعنی دروغ، تجاوز، حق کشی، ظلم و ستم، ناجوانمردی، سستی و تنبلی، بیکاری و ... به یاری اهورمزدا به نبرد برخیزند، نبردی که ریشه در تفکر و فلسفه زیست- جهان ایرانی داشته و نشانگر آن نبرد یعنی نور و ظلمت، تاریکی و روشنایی و یا حق و باطل از عناصر اصلی این تفکر است.

اما پس از اسلام این گونه احساسات ضد اهریمنی و جانبداری از اهورامزدا و نور و روشنایی در کسوت آیین عیاری و پهلوانی در قالب فرهنگ شیعی و ستایش حضرت علی (ع) مبدل شد و جانبداری از این جریان بر عهده عیاران و شاطران و پهلوانان بود تا در تجمع های منظم خود مراکزی تحت عنوان زورخانه فرهنگی برخاسته از فرهنگ غنی ایرانی- اسلامی به نام آیین ورزش باستانی (زورخانه) به تدریج گسترش و تحکیم پیدا کرد. از طرفی باید توجه نمود این آیین نیز به مانند دیگر آیین ها و سنت ها با فرهنگ موسیقایی ایرانی تبلور پیدا کرد و مرشدها که عمدتا خوانندگان خوش صدایی بودند همراه با تنبک مخصوص زورخانه (و زنگی در کنار آن) موسیقی ایرانی را در قالب لحنی مخصوص به خود- که برخاسته از الحان حماسی بود- به زیبایی تمام در طول تاریخ اجرا کردند که امروزه آن را تحت عنوان "موسیقی زورخانه" می شناسیم.

در نشست نخست موسیقی آئینی خانه موسیقی اصفهان، از آنجا که موسیقی زورخانه مرتبط با فرهنگ موسیقی ردیف- دستگاهی است، استاد "حسن منصوری" نوازنده نی و ردیف دان مکتب موسیقی اصفهان، سخنران این نشست بود و در مورد ابعاد ارتباط این دو موسیقی با یکدیگر سخنرانی کرد.

مدیر خانه موسیقی اصفهان در آغاز سخنان خود ضمن خوش آمدگویی به حاضرین جلسه که عمدتا مرشدهای زورخانه بودند به اهمیت فرهنگ آیین ورزش باستانی پرداخت و در ادامه ابراز امیدواری کرد که این فرهنگ ارزشمند رشد و توسعه بیشتری پیدا کند تا بتوانیم این فرهنگ غنی را به جهانیان معرفی کنیم.

حسن منصوری در بخش دیگری از صحبت های خود به موضوع بحث یعنی جایگاه موسیقی ردیف دستگاهی (مکتب اصفهان) در موسیقی زورخانه پرداخت.

گردآورنده ردیف سازی و آوازی مکتب اصفهان، برای نشان دادن این ارتباط نخست به گوشه ای در دستگاه شور (مکتب اصفهان) به نام "ماورالنهری" که گوشه ای ریتمیک است، اشاره کرد و این گوشه را با صدای خود در نشست با این مطلع اجرا نمود:

با گل در چمنی خواهم انجمنی/ خواهم انجمنی با گل در چمنی

خواهم دلبرکی گردد هم سخنم/ رویش باغ گلی مویش یاسمنی

منصوری پس از اجرای گوشه ماورالنهری به این مطلب اشاره کرد که در زورخانه برای ادای مخصوص لحن حماسی با آکسان ویژه ای ادا می گردد که معمولا خوانندگان موسیقی ایرانی سعی می نماید که این گوشه را بدون ادا کردن آکسان ها اجرا کند. چون باید توجه داشت که موسیقی زورخانه خارج از موسیقی ردیف دستگاهی نیست و فقط خوانش و لحن آن تفاوت دارد.

گوشه دومی که حسن منصوری از ردیف مکتب اصفهان در ارتباط با موسیقی زورخانه ذکر نمود گوشه گل ملیح (شیر و شکر) در فواصل حجاز ابوعطا بود که اشاره کردند استاد عباس غازی (نوازنده نی و ردیف دان مکتب اصفهان) نقل کرده بودند در جوانی به زورخانه "قصر منشی" که می رفتند در آنجا مرشد "عباس وهاب" را می دیدند که گاهی گوشه شیر و شکر را اجرا می کرده است.

در ادامه منصوری به ذکر دو گوشه دیگر در مکتب اصفهان تحت عنوان ارمی (در حجاز ابوعطا) و عشیران (در پرده عشاق) پرداخته و آن را اجرا نمودند تا هر چه بیشتر به ارتباط این دو فرهنگ پی برده شود.

مدیر خانه موسیقی اصفهان در پایان سخنان خود به توصیف توانمندی های شگفت آور استاد مرشد "محمد مرادی" پرداختند و از جمله توانایی های ویژه مرشد مرادی به این مورد اشاره کردند که ایشان ریتمی دو تایی می خواندند ولی سه تایی با تنبک اجرا می کردند که این کاری بسیار مشکلی است که از عهده اجرای هر کسی برنمی آید و البته باید توجه داشت

امثال این مرشدها به مانند تعزیه خوان ها، خوانندگان توانمندی همراه با استعدادی ویژه بودند که در کار خود ابداعات خاصی داشتند که معمولا موسیقیدانها اینگونه اجراها را ثبت و ضبط می کردند.

پس از پایان سخنان حسن منصوری نوبت به اجرای دو تن از مرشدهای حاضر در جلسه به نام مرشد علیرضا قربانی و مرشد آزاد رسید که اجرای زیبای مرشدها با نوای پرطمطراق تنبک زورخانه حالت ویژه ای به جلسه بخشید.

بعد از اجرای زیبای این دو مرشد با همراهی مرشد رحیمی و استاد منصوری جلسه بحث و گفتگو میان هنرمندان موسیقی و مرشدهای زورخانه آغاز گشت.

بخش پایانی نشست نخست موسیقی آئینی اجرای زیبای مرشد سعید رحیمی بود که خاتمه بخش زیبایی برای این نشست بود.

قابل ذکر است سلسله نشست های خانه موسیقی اصفهان در هر ماه در چهار نوبت برگزار می گردد که جمعه اول هر ماه به موسیقی ایرانی، جمعه دوم به موسیقی زورخانه، جمعه سوم به تعزیه و جمعه چهارم هر ماه به شاهنامه خوانی تعلق دارد. ورود به نشست های جمعه های خانه موسیقی برای عموم علاقه مندان آزاد است (هر جمعه از ساعت ۱۰ الی ۱۲ در خانه هنرمندان اصفهان) و در این نشست ها هنرمندان و علاقه مندان موسیقی پیرامون موضوع های ذکر شده به بحث و گفتگو می پردازند.