تعزیه هنری است که می تواند مانند یک رسانه عمل کند

به گزارش روابط عمومی حوزه هنری استان اصفهان، به نقل از مهرشاد متین فر (مدرس و استاد موسیقی) در ابتدای جلسه استاد حسن منصوری مدیر خانه موسیقی ضمن خوشامدگویی به حضار و اساتید و پیشکسوتان هنر تعزیه به اهمیت و نقش این هنر در فرهنگ ایرانی در طول تاریخ پرداخت و به ریشه های این هنر از زمان سوگ سیاوش اشاره کرد.

مدیر خانه موسیقی ابراز امیدواری کرد که در جلسات آینده شاهد حضور جوانان تعزیه خوان باشیم تا در آینده بتوانیم نسلی پویا را تربیت کنیم و این اتفاق بدون همکاری شما بزرگان تعزیه به دست نمی آید.

استاد حسینعلی مومن زاده پژوهشگر و محقق تعزیه سخنران نخست نشست بود که به جایگاه هنر قدسی تعزیه پرداخت و اشاره کرد: هر گاه در خارج کشور برخی اجرا کنندگان تعزیه (آن هم با امکانات محدود) آن را اجرا می کنند، تاثیر بسیاری بر روی هنرشناسان غربی دارد و آنان در مقابل این هنر سر احترام فرود می آورند.

وی ادامه داد: این در حالی ست که خود ما از تعزیه، این هنر قدسی غافلیم، هنری که اجرا کنندگان آن به منظور تقرب و اجرای یک آیین آن را برگزار می کردند. تعزیه هنری است که می تواند مانند یک رسانه عمل کند و آموزه هایی را به مردم منتقل کند تا به دنبال آن بتواند یک فرهنگی را حفظ نماید.

مومن زاده در بخش دیگری از سخنان خود به سابقه هم اندیشی هنر تعزیه پرداخت و گفت: ما اگر بخواهیم سابقه هم اندیشی تعزیه را بررسی کنیم به نظر من بزرگ ترین هم اندیشی در زمان قاجار در تکیه دولت در تهران اتفاق می افتد. در زمانی که حکومت پشت تعزیه می ایستد و ساختمان مجللی را به نام "تکیه دولت" بنا می کند و آدم مدیر و مدبر و باسوادی چون مرحوم "میرعزا" به آنجا می آید و نقش بزرگ و سازنده ای را ایفا می کند. مرحوم میرعزا شخصی بوده که شعر و موسیقی را می شناخته ، و نسبت به وعظ و خطابه شناخت داشته است ، روانشناسی رنگ را می دانسته و بسیاری نقش ها را این یک نفر انجام می داده است.

وی در ادامه در خصوص هم اندیشی در تکیه دولت به این مساله اشاره کرد: از تهران به تعزیه های نقاط مختلف ایران پیغام فرستاده شد که بهترین خوانندگان تعزیه خود را به تهران معرفی کنند. به عنوان نمونه از اصفهان و چهارمحال و بختیاری مرحوم سید عبدالباقی بختیاری دهکردی، (که از ناصرالدین شاه لقب صولت را می گیرد) از کاشان مرحوم سلیمان، از ساوه مرحوم احمد خان ساوه ای و دیگر نقاط کشور به تکیه دولت آمده تا در کنار یکدیگر در آن هم اندیشی شرکت نمایند.

وی خاطرنشان کرد: باید توجه داشته باشیم که هر قومیتی تعزیه خاص خودش را داشته و تعزیه هر قومی برخاسته از فرهنگ فولکور خودش است.

این محقق هنر تعزیه در بخش دیگری از سخنان خود به افول موسیقی مذهبی همچون مداحی و تعزیه اشاره کرد و تصریح کرد: همان طوری که مداحی ما از بین رفت، تعزیه نیز دارد به همین مساله دچار می شود. زمانی در این شهر مرحوم حاج اصغر سعید منش به عنوان یک مداح با چه توانایی هایی به اجرای برنامه می پرداخت. ولی آیا امروزه مداحی مانند حاج اصغر نعیم منش داریم؟ متاسفانه صدا و سیمای ما که می تواند بیشترین نقش را در حراست این فرهنگ داشته باشد چرا نمی آید در جستجویی شاگردان مکتب مرحوم میرزا علی قاری، مرحوم حسین پنجه پور و یا مرحوم حاج اصغر نعیم منش را پیدا نماید تا چنین اشخاص لایقی به اجرای برنامه مداحی بپردازند؟

وی ادامه داد: متاسفانه چنین افولی در تعزیه هم اتفاق افتاده است. در قدیم وقتی تعزیه ای را می خواستند اجرا کنند برای اجرای آن روالی داشتند و آن را رعایت می کردند ولی حالا می بینیم تعزیه خوان ما به جای تعزیه مرثیه می خواند و می خواهد سبک کسانی چون "ام کلثوم" یا "فرید الاطرش" را دنبال کنند و این در حالی است که این اجراها هیچ گونه تناسبی با فرهنگ تعزیه ما ندارد. اولا چنین تعزیه هایی ریتم ندارد که مردم آن را به خاطر بسپارند. در زمان گذشته در روستاها می دیدید نود درصد اهالی روستا تعزیه ها را حفظ بودند ولی امروزه این ریتم ها در حال از بین رفتن است‌. در همین شهر اصفهان واقعا از سبک اصفهان چه چیزی در دست داریم؟ تعزیه خوانهای امروز اصفهان عمدتاً تعزیه هایی را اجرا می کنند که ارتباطی به مکتب تعزیه اصفهان ندارد و این به خاطر این است که تعزیه خوانهای امروز آن تعهدی که می بایست نسبت به سبکی که وارث آن هستند، داشته باشند ندارند و در این گونه جلسات هم اندیشی می توان این معضل را حل نمود.

مومن زاده در بخش دیگری از سخنان خود به عدم شناخت برخی موسیقی دانان و پژوهشگران به هنر تعزیه پرداخت و گفت: در برخی بررسی هایی که روی کتب و مقالات منتشر شده در زمینه تعزیه انجام می دهم شاهد برخی اشتباهات و لغزش های پژوهشی می شوم. مثلا در بسیاری منابع ذکر شده در تعزیه علی اکبر همیشه چهارگاه و زینب کبری می خواند. در صورتی که چنین چیزی درست نیست. در تعزیه دستگاه های مختلف خوانده می شود و مثلا وقتی راست پنجگاه می خوانند، همه راست پنجگاه می خوانند. (حتی زینب) فقط در این میان تفاوتی که وجود دارد این است که راست پنجگاهی که ابوالفضل می خواند یک نوع هیمنه و طمطراق خاصی دارد ولی راست پنجگاه زینب با لطافت بیشتری همراه است. در تعزیه قدیم مشاهده می کنیم چقدر تعزیه خوانها حالات روانی گوشه ها را به خوبی می شناختند و چقدر انتخاب ها دقیق و حساب شده است. و یا پیرامون رنگ ها به روانشناسی رنگ به خوبی واقف بودند. در تعزیه اشقیا لباس قرمز، اولیا لباس سبز و یا حر لباس زرد می پوشد. اگر رنگ زرد را برای شخصیت حر انتخاب کردند، قصد داشتند تردید او را در این زمینه نشان دهند.

استاد حسین مومن زاده در پایان سخنان خود ابراز امیدواری کرد: در شهر اصفهان با وجود موسیقیدانانی چون محمدتقی سعیدی، حسن منصوری و یا منصور اعظمی کیا که تعزیه را به خوبی می شناسند و همچنین همکاری اهالی نمایش بتوان گامی در جهت حفاظت و اشاعه هنر تعزیه برداشت.

سخنران بعدی نشست استاد اسدالله علی عسگری رنانی محقق تعزیه و نویسنده کتابهای"آموزش تعزیه خوانی" و " آموزش پیش واقعه در تعزیه" بود که در آغاز سخنان خود درخواست کرد که در چنین جلساتی فقط به موسیقی تعزیه پرداخته نشود و تمام ابعاد مختلف هنر تعزیه در نظر گرفته شود.

وی در مورد موسیقی تعزیه و گوشه هایی که استفاده می شود در قیاس با موسیقی دستگاهی اشاره کرد وافزود: تفاوتی میان موسیقی تعزیه با موسیقی ردیف دستگاهی وجود ندارد و بیشتر تفاوت ها به شعر آن مربوط می شود.

استاد عسگری در ادامه به دغدغه ای که از سالها پیش، پیرامون ماهیت آموزش تعزیه داشت اشاره کرد و گفت: تعزیه را می توان با روش اصولی به طور رسمی آموزش داد و بر اساس یک آموزش صحیح می توان تعزیه را روال مند نمود.

علی عسگری در بخش دیگری از سخنان خود به هفت دوره تاریخی تعزیه اشاره و توضیح مختصری پیرامون هر کدام داد.

وی افزود: دوره اول از زمان ناصرالدین شاه آغاز می شود که حمایت و توجه خاصی به هنر تعزیه می شود. دوره های دوم، سوم و چهارم مربوط به مظفرالدین شاه، محمدعلی شاه و احمدشاه است که در این دوره ها توجه چندانی به تعزیه نمی شود. دوره پنجم که دوران سلطنت پهلوی و رضاشاه است که به دوران رکود تعزیه شهرت دارد. متاسفانه در این دوره تعزیه آسیب فراوانی می بیند و بسیاری از نسخه ها از بین می رود.

وی ادامه داد: در دوران محمدرضاشاه و دوره جشن هنر شیراز دوره ششم تعزیه آغاز می شود که دوباره از این دوره به بعد توجه خاصی به تعزیه می شود. دوره هفتم و آخر تعزیه به دوران پس از اتقلاب اسلامی مربوط می شود که متاسفانه در آغاز، تعزیه با مخالفت های قشری نامعلوم و غیر رسمی مواجه می شود ولی از زمان فتوای امام خمینی در مورد موسیقی، تعزیه به حیات خود ادامه می دهد تا اینکه از دهه هشتاد به بعد تعزیه با معضلاتی روبرو می شود.

پس از پایان سخنان استاد علی عسگری با یک جمع بندی از طرف استادحسن منصوری پیرامون سخنان گفته شده در نشست، جلسه پرسش و پاسخ و بحث و گفتگو آغاز شد. در پایان علی عسگری از برخی اساتید و پیشکسوتان تعزیه تقاضا کرد هر کدام پیش واقعه هایی را به اختصار اجرا کنند.

قابل ذکر است سلسله نشست های خانه موسیقی اصفهان در هر ماه در چهار نوبت ( جمعه از ساعت ۱۰ الی ۱۲ در خانه هنرمندان اصفهان) برگزار می گردد که جمعه اول هر ماه به موسیقی ایرانی، جمعه دوم به موسیقی زورخانه، جمعه سوم به تعزیه و جمعه چهارم هر ماه به شاهنامه خوانی تعلق دارد. در این نشست ها هنرمندان و علاقه مندان موسیقی پیرامون موضوع های ذکر شده به بحث و گفتگو می پردازند. ورود به این نشست ها برای عموم آزاد است.