هشتمین نشست موسیقی تعزیه در فضایی خودمانی برگزار شد

به گزارش روابط عمومی حوزه هنری استان اصفهان، به نقل از مهرشاد متین فر مجری کارشناس خانه موسیقی،  در روز جمعه ۱۲ مهر ماه سال جاری، هشتمین نشست از سلسله نشست های تشکیل شده پیرامون موسیقی تعزیه (با موضوع "آسیب زدایی از موسیقی تعزیه ۱") با حضور حسن منصوری (دبیر و سخنران نشست) در تکیه قدیم حبیب آباد اصفهان برگزار شد.

در آغاز این نشست حسن منصوری ابتدا به اهمیت هنر تعزیه در ایران اشاره کرد و آن را مهم ترین رکن حفظ و صیانت یاد و خاطره سیدالشهدا (ع) دانست.

منصوری در ادامه صحبت خود اشاره ای به نشست های آسیب شناسی تعزیه در سال گذشته نمود و خاطرنشان کرد پس از شناخت و شناسائی آسیب های وارد شده به تعزیه از این نشست به بعد می خواهیم در جهت زدودن این آسیب ها به صورت آموزشی و عملی صحبت کنیم.

در ادامه وی به یکی از آسیب های مهم تعزیه یعنی استفاده از آهنگ های غیرمتعارف و غیر متناسب و برخی ترانه ها در تعزیه اشاره کرد. منصوری ادامه داد: وقتی در تعزیه پر از ملودی های غنی و زیباست چرا باید از ترانه های غیر متناسب با تعزیه استفاده کرد؟

آسیب دیگری که سخنران نشست هشتم به آن اشاره کرد وابستگی و استفاده غیر اصولی از میکروفون است که او در این مورد اظهار داشت: در بسیاری از تعزیه های امروزی آنقدر اکو و حجم صدای تعزیه بالاست که کلام تعزیه خوان فهمیده نمی شود و این در حالی است که تعزیه خوان ها باید توجه داشته باشند که در تعزیه شعر می بایست صحیح به مخاطب برسد.

حسن منصوری در بخش بعدی صحبت خود به موزیک تعزیه و توصیه های اجرایی که میتوان به اجرا کنندگان موزیک تعزیه پیشنهاد داد پرداخت و بیان داشت:

در هنر تعزیه، موزیک تعزیه می تواند از خود ملودی های تعزیه، بهترین آهنگ ها را ارائه دهد و نیازی نیست از ترانه ها و آهنگ های دیگری استفاده نمائیم. البته مساله ای که در اینجا باید به آن اشاره کرد این است که اجرا کنندگان تعزیه باید به پرورش خلاقیت خود بپردازند و این خلاقیت را بر بستر سنّت ها سوار سازند.

وی در ادامه به سه کار اصلی موزیک در تعزیه یعنی ورودها، اسب دوانی ها و جنازه کشی ها اشاره و خاطرنشان کرد: البته اخیرا وقتی تعزیه خوان میخواند، در زیر صدای او نوازنده نی هم به موازات آن نوازندگی می کند. البته من موافق این کار نیستم چون کلام تعزیه خوان را تحت الشعاع قرار میدهد و مخاطب متوجه کلام تعزیه خوان نمیشود ولی اگر به خاطر زمان طولانی تعزیه گاهی بعد از چند بیت خواندن برای تازه نفس کردن تعزیه خوان اشکالی ندارد قسمت هایی را ساز اجرا نماید.

صاحب آلبوم ردیف سازی و آوازی مکتب اصفهان در بخشی دیگر از صحبت خود به گوشه "آشوروند" که گوشه ای در ردیف مکتب اصفهان است (و در تهران وجود ندارد) اشاره کرده و ابراز داشت:

در تعزیه در بخش های حُر و علی اکبر از این گوشه آشوروند استفاده میشود. زمانی که حُر چند دور، دور میدان می گردد همین گوشه را میتوانیم به صورت ضربی درآورده تا دیگر لازم نباشد از آهنگ های غیر متناسب استفاده کنیم.

در این جا منصوری با نی این گوشه را به صورت ضربی اجرا نمود و سجاد مهوری با طبل ایشان را همراهی کرد.

مورد بعدی که این نوازنده نی به آن اشاره کرد مربوط به بخش جنازه کشی است که در مورد این بخش گفت:

گاهی مشاهده می شود برخی در این قسمت، قطعه نینوای استاد حسین علیزاده را اجرا می کنند. این قطعه زیبا در دستگاه نوا و قطعه ای همراه با ارکستر است و این ملودی ساز نی به گونه ای است که فقط با همراهی ارکستر، نمود بیشتری پیدا می کند. آن هم وقتی در این بخش در تعزیه، خواننده دشتی و شور می خواند ولی نوازنده نی قطعه نینوا در دستگاه نوا را مینوازد. اما بهترین توصیه ای که میشود به اجراکنندگان موسیقی تعزیه کرد این است که میتوان با همان ملودی گوشه آشوراوند، آن را با ریتم سنگینی اجرا نمود.

پس از آن حسن منصوری خاطر نشان کرد: یکی از ملودی هایی که در تعزیه حُر وجود دارد گوشه "ابول" (در عراق ماهور) که تنها در ردیف مکتب اصفهان وجود دارد. این ملودی در این تعزیه مربوط به بخشی است که حُر با امام حسین (ع) و حضرت ابوالفضل (ع) روبرو شده و با یکدیگر رجزخوانی هایی صورت می دهند.

در اینجا او ابتدا این گوشه را اجرا کرده و پس از آن با استفاده از همین ملودی همراه با طبل، بخشی را برای قسمتی که اسب دوانی دارد اجرا نمود.

در بخش پایانی نشست، حسن منصوری اشاره داشت: بنابراین ما با استفاده از این نمونه ها در می یابیم که با استفاده از خود موسیقی تعزیه میتوانیم بخش های مورد نظر را استخراج کنیم.

وی در انتها مانند دو گوشه قبلی، گوشه "گوری" در زابل و سه گاه (در ردیف مکتب اصفهان) را با همان روش اجرا کرد.

 

آخرین توصیه این پیشکسوت موسیقی به شرکت کنندگان حاضر در جلسه (به خصوص تعزیه خوانها و مجریان موزیک تعزیه) دوری جستن از حواشی تعزیه بود و اینکه با وحدت هر چه بیشتر مناطق و نواحی مختلف با یکدیگر میتوان گامی مهمی در زنده نگه داشتن

تعزیه برداشت به ویژه آنکه تعزیه حبیب آباد از قدیم همواره یکی از مهم ترین مراکز تعزیه ایران بوده است.

وی در مورد اهمیت و جایگاه تعزیه حبیب آباد و اصفهان ابراز داشت: مطابق نوشته دکتر ژان دورینگ (پژوهشگر موسیقی ایرانی و عرفان اسلامی) در زمان ناصرالدین شاه هنگامی تکیه دولت را ساختند، او برای توسعه و تقویت تعزیه، از گروهی تعزیه خوانهای اصفهان دعوت به عمل آورد که به تهران آمده و به تربیت تعزیه خوانهای آنجا بپردازند.

پایان بخش نشست هشتم تعزیه بخش پرسش و پاسخ و گفتگو میان شرکت کنندگان در تکیه قدیم حبیب آباد اصفهان بود.